Türkiye'de Okuma Oranı Ümit Verici / Münir Üstün
Okuma Oranı Önceki Yıllara Oranla Oldukça Ümit Verici
Türkiye’de kitap okuma oranını nasıl değerlendiriyorsunuz? Kitap okuma oranının artması için gençler, anne-baba ve öğretmenleri tarafından nasıl yönlendirilmeli? Sizce devlet kurumlarının ve STK’ların kitap okuma alışkanlığı konusunda nasıl çalışmalar yapmaları gerekir?
Türkiye’de kitap okuma oranının önceki yıllara oranla oldukça ümit verici olduğunu söyleyebilirim. Henüz istediğimiz seviyelere, gelişmiş ülke ortalamalarına ulaşmış değil, ancak her yıl %1 oranında bir artış söz konusu. TV, bilgisayar ve diğer elektronik aygıtların olumsuz etkisi aşikâr. Aileler açısından tek çıkar yol, fiilen örnek olmak. Kendisi kitap okumayan anne babanın çocuğundan bunu beklemesi pek de gerçekçi değil maalesef. Bahsettiğimiz çalışmalar doğrudan devlet kurumları değil STK’lar tarafından yürütülür, bütün dünyada böyledir. Ancak devlet, gerek teşvikleri gerekse sektörü rahatlatıcı yasal düzenlemeleriyle bu çalışmalara destek olmalıdır.
Elektronik Kitap Satışları Her Geçen Gün Artıyor
İnternet çağında yaşamak kitap okuma oranını nasıl etkiliyor? Bilgisayarın başında harcanan vakitler kitap okunan vakitlere nasıl dönüşebilir?
Katıldığımız uluslararası fuarlar ve bulunduğumuz yurtdışı ziyaretler tüm dünyada bu konuda hazırlıkların ve farklı çalışmaların yapıldığını görmemizi sağlıyor. Elektronik kitap satışları her geçen gün artıyor. Ancak ben temelde kitap okuma oranı ya da yoğunluğunu etkileyecek bir şey olduğunu düşünmüyorum bunların. Temin etmemiz gereken şey; bilgiye değer veren, merak eden ve kitap okuma kültürüne sahip nesiller. Bunu oluşturabilirsek basılı ya da elektronik fark etmez, çocuklarımız kitap okumaya devam edecektir.
E-Kitap Yayın Hayatımızın Geleceğini Belirleyecek
Türkiye’de e-yayın rakamları nedir? E-yayın alanında yeterli yol kat edebildik mi?
Kitap, artık elektronik dünyanın bir ürünü olma yolunda. Mürekkep, kâğıt, kalem ortadan kalkmadı elbette. Onlar da olacak. Ama şunun altını da özenle çizmek gerekiyor. Kitabı internetle, elektronikle, yeni bir kitle iletişim yöntemiyle buluşturabilen yayıncılar, yeni denizlere yelken açacak. E-kitap gerçeği, yayın hayatımızın ve sektörün geleceğini belirleyecek. Bu sektörde ayakta kalmak, küresel rekabette ‘ben de varım’ diyebilmek buna bağlı. Bugün Türkiye’de e-kitap (genel olarak e-yayın) pazarı, gelişme yolunda ilerleyen ama henüz yeterli güce de erişememiş bir niteliğe sahip. 2011 yılında 1314 e-kitap yayınlanmıştı. 2012 yılında bu rakam 2928 oldu. Bir yıl içerisinde iki kattan fazla bir artış yaşandı. Ama daha yürümemiz gereken çok yol var. Şu anda piyasada 10 bin E-Kitap satışı mevcut.
Kitaplarda Uygulanan KDV Oranı %8
Türkiye’de kitap fiyatları pahalı mı, nasıl değerlendiriyorsunuz? Kitabın maliyetini yükselten faktörler nelerdir? Kitaplara uygulanan vergi oranları yüksek mi?
KDV oranlarında düzenlemeler yapıldı. Şu anda hem elektronik hem de basılı kitaplarda uygulanan KDV oranı %8. Maliyet konusuna gelince, kitap dediğimizde diğer sektörlerde olduğu gibi sadece kâğıt, matbaa, dağıtım gibi maliyetleri hesaba katmak yanıltıcı olur diye düşünüyorum. Zihinsel emeğin yoğun olduğu bir işten bahsediyoruz. Toplumun alım gücü eskisi gibi değil, bir fincan kahve ortalama 7-8 TL iken 5 TL’ye kitap satmak, okuma oranını yükseltmeyeceği gibi kitabın değerini de düşürecektir.
2013’te 536 Milyon Kitap Basıldı
Türkiye’de 2013’te basılan kitap sayısı ne kadar? Nüfusu 80 milyon civarında olan ülkemizde bu rakamlar sizce yeterli mi?
Türkiye’de 2013 yılında MEB tarafından okullara dağıtılan kitaplar da dâhil olmak üzere 536 milyon kitap basıldı. Bu rakam 2012 yılına göre 40 milyon artmış. Daha önce de söylediğim gibi yeterli değil ancak her geçen gün artıyor olması sevindirici.
En Çok İlgi Gören Kitaplar: Romanlar ve Kurgu Kitaplar
Okuyucuyu en çok hangi alanda yazılmış kitaplar cezbediyor? Yayınevleri okuyucuya faydalı kitap okutma amacını gözetiyor mu?
Küçülen bir dünyada yaşıyoruz. ABD’de popüler olan bir yazar ya da uluslararası arenada ses getiren bir eser Türkiye’de de aynı ilgiyle karşılanıyor. Bunun dışında ilgi gören tür romanlar ve diğer kurgu kitaplar. Tabi ki içeriğe dikkat eden yayınevleri mevcut.
BYB olarak uluslararası fuarlara katılıyorsunuz, uluslararası fuarların sektöre ve ülkemize artıları nelerdir?
İlk olarak 2008 yılında onur konuğu olmuştuk Frankfurt’ta. Ben de o fuar öncesi oluşturulan Ulusal Fuar Komitesi’nin üyelerindendim. O gün hayal ettiğimiz şeylerin bugün gerçekleşmeye başlaması çok sevindirici.
Bu fuarlarla dünya yayıncılığındaki yerinizi, ne yapmanız gerektiğini çok daha rahat görebiliyorsunuz. Bu bağlamda ülke yayıncılığımızı ne abartmalı ne de olduğundan küçük görmeliyiz. Ancak kat edilmesi gereken önemli yollar olduğu da aşikâr. Şu anda her yıl onlarca uluslararası fuara katılıyoruz yayıncılar olarak. Özellikle son on yılda yayıncılık sektöründeki gelişmelerde bu fuarların katkısının olduğunu düşünüyorum.
Genellikle yabancı kitapların Türkçeye tercüme edildiğini görüyoruz, durum neden böyle? Bu durumu insanımıza kültür-fikir-zihniyet aşılaması gibi değerlendirebilir miyiz?
Daha önce de dile getirmiştim bu realiteyi. Dünya artık pek de büyük olmayan bir köy. İnternet dediğimiz olgu adeta kuzey kutbunu güney kutbuna komşu yaptı. Etkilenmemek, etkilememek mümkün değil. Bu noktada karamsar olmamak gerekir diye düşünüyorum. Kitap okuma kültürü çalışmaları ve yayıncılığımızı nitelikli bir hale getirirsek bu rüzgârın terse döneceğine dair inancım tam.
Korsan kitapla mücadele için neler yapıyorsunuz, korsan kitabın önüne geçmek için kanunlar yeterli mi, kanunların uygulanması ve denetleme yeterli mi?
Korsan kitapla mücadele çoğunlukla meslek birlikleri tarafından yürütülüyor. Hukuki yolların kullanıldığı bu mücadele özellikle son yıllarda ciddi bir ivmeyle arttı. Her sektörde benzeri yaşanan sorunlar bunlar. Ben yine meselenin nitelikle ilgili olduğunu ve diğer konularda olduğu gibi temelden ele alınarak çözülebileceğini düşünüyorum.
Sesli Kitap Projesi
Engelli kardeşlerimizi kitapla buluşturmak için yürüttüğünüz çalışmalar, projeler var mı? Bu alanda neler yapılabilir?
El attığınız her yeni sosyal alan, hukuki olarak da dikkat edilmesi gereken yeni mecralar oluşturuyor. Bu bağlamda Milli kütüphaneyle fikir alış-verişinde bulunduğumuz bir sesli kitap projemiz mevcut. Dediğim gibi dikkat edilmesi gereken pek çok püf nokta var. Çalışmalarımız devam ediyor. Herkesin elini taşın altına koyması gereken bir alan olduğunu düşünüyoruz.
Diğer Röportajlar
