Gebelik Süresince Doğru Bilinen Yanlışlar / Opr. Dr. Sevgi Ateş Uçar
Türkiye’de kadınların çoğunluğu doğum öncesi bakım almıyor
Gebeliğe bağlı ölümlerin yaklaşık üçte biri doğum öncesi gerçekleşiyor. Türkiye’de yeterli doğum öncesi bakım kentlerde yüzde 56, kırsal kesimde ise yüzde 25,4. Doğum öncesi bakım almama nedenleri sorulduğunda gebelerin yüzde 42.5’i parasal nedenlerle alamadığını, yüzde 36.4’ü gerek olmadığını belirtiyor. Oysa bu hizmet bakanlığa bağlı sağlık ocaklarında ve ana çocuk sağlığı merkezlerinde ücretsiz. Anne ölümleri: Türkiye genelinde yüz binde 28,5. Bebek ölüm oranları: Kırsal kesimde binde 29 kentlerdeyse binde 21. 20 yaş altı, 35 yaş üstü gebelerde, doğumlar arasındaki sürenin iki yılın altında olduğu durumlarda, doğum sayısının dördü aştığı durumlarda anne ve bebek ölümü belirgin olarak artıyor.
Gebelikte beslenmenin öneminden bahseder misiniz? Gebelikte ideal beslenme nasıl olmalıdır? Gebelerin çekinceleri nelerdir?
Gebelikte beslenme, anne adaylarının üzerinde önemle durmaları gereken bir konudur. Sağlıklı ve kaliteli bir gebelik dönemi geçirmek, gebeliğe özgü belirtileri yaşamamak yada daha az yaşamak, bebeğinizin potansiyeli olan kiloya ulaşmasını ve dünyaya yeterli besin depolarını oluşturmuş olarak gelmesini sağlamak, rahat bir lohusalık dönemi geçirmek, lohusalıkta bebeğinize vereceğiniz sütünüzün kaliteli olmasını sağlamak için gebelik öncesinden gelen beslenme alışkanlıklarınızı gebelikte tekrar gözden geçirmeniz önemlidir.
Gebelikte beslenmenin düzenlenmesi için hiç bir zaman geç kalınmış sayılmaz, son ayda bile yapılacak düzenlemelerden gebe yarar görecektir. Gebelik dönemi; günlük kalori, alınması gerekli sıvı, protein, vitamin, mineraller, temel ve eser elementlerin ihtiyacının arttığı bir dönemdir. Gebelikte önerdiğimiz beslenme şekli, tüm temel besin maddelerinden herbirinin yeterince ve düzenli olarak alınması şeklindedir. Temel besin maddelerinin şekerler ve yağ miktarı yüksek gıdalar hariç her birinden belli miktarlarda mutlaka alınmalıdır. Gebelikte bazı özel durumlar hariç düzenli vitamin kullanımı gereksizdir. Gebelik dönemi boyunca ihtiyaç duyduğunuz vitaminlerin tümü düzenli beslenme yoluyla alınabilir ve doğru olanı da budur. Ancak erken gebelik dönemindeki şiddetli bulantı ve kusmalarda ve ileri derecede beslenme yetersizliği gösteren anne adaylarında ise düzenli beslenmeye ek olarak vitamin tedavisi verilebilir. Demir desteği ideal beslenen bir annede bile gebeliğin belirli bir döneminden sonra önerilmelidir. Su ve sıvı içeren gıdalar çokça alınmalıdır. Böylelikle kabızlık ve halsizlik şikâyetlerinin önüne geçilirken midenin öğünlerde aşırı dolması engellenir. Su gebelikte en temel besin öğesidir. Günde besinlerle alınana ek olarak en az 2 litre sıvı alınması gereklidir. Sıvı alınırken meşrubatların çok ve gereksiz miktarda aktif maddeler ve şeker içerdikleri unutulmamalıdır. Günde bir fincan kahve ve 2-3 bardak çaydan fazlasının sakıncalı olduğu, hazır meyve sularının yüksek şeker içeriği ile vitaminden çok şeker yüklemesi yaptıklarının altını çizmek isteriz. Bunun yerine taze sıkılmış meyve suları ve sulu meyvelerin kendileri, süt ve ayran daha uygun besinlerdir.
Tuz dengesi bebeğin gelişimi için çok önemli bir durumdur. Eksik ya da aşırı tuzlu beslenme gebeliği ve bebeği olumsuz etkiler. İyotlu tuz seçimi bebeğin iyot ihtiyacı da göz önüne alınarak uygun seçim olacaktır.
Alkollü içecekler bebek üzerinde gelişimsel anomaliler doğurabileceğinden gebelikte sakıncalıdır. Bunda herhangi bir alt sınır belirlenmemiş olduğundan gebelerin alkolden uzak durmaları yerinde olur. Alkol toleransı kişiye göre büyük değişiklikler gösterebileceği gibi alkol vücutta mevcut hastalıklar ile de işbirliği yapmaktadır.
Beslenmenin yanı sıra doğum öncesi bakım konusunda dikkatli olunması gereken başka neler var? Doğum öncesi bakımla anne bebek ölümleri arasındaki ilişkiden bahseder misiniz?
Doğum öncesi bakım;
Doğum öncesi bakımın temel amacı, hamileliğiniz boyunca sizin sağlığınız ve bebeğinizin sağlığı ve gelişimidir. Bu bakım; hamileliğiniz ya da doğumunuzla ilgili olası problemleri tahmin etmenize yardımcı olacaktır. Böylece siz de bu problemlere karşı zamanında önlem alabileceksiniz. Gelişmiş ülkelerde doğum öncesi hazırlıklar standart program olarak kabul edilmiştir. Yalnız bazı bölgelerde fazla problemle karşılaşmayı beklemeyen kimi anne adaylarında bu hazırlıklar minimum seviyede tutulur. Bu hazırlıklar anında endişelerinizi paylaşabilir, aklınıza takılanları sorabilirsiniz. Eğer bu konuda tavsiyeye ihtiyaç duyuyorsanız ya da bir araştırma yapmak istiyorsanız doğum öncesi klinikleriyle temas kurabilirsiniz.
Doğum öncesi bakımı nerelerden elde edebilirim?
Bebeklerin dünyaya geldiği hastanelerde doğum öncesi klinikleri vardır; fakat her anne her ne kadar doğumunu orda gerçekleştirse de bu bakımı bulamıyor. Bunu bulabileceğiniz başka kaynaklar.
Aile doktorunuz
Sağlık merkezindeki ebe
Doktorunuzun sizi ziyaret ettiği evinizde
Sizin gittiğiniz hastanenin sahip olmadığı özellikleri taşıyan başka bir hastanede
Hamilelikle ilgili bir problem söz konusu olmadığında, doğum öncesi bakımın büyük bir kısmı hastaneden başka bir yerde gerçekleşecektir. Eğer doktorunuz size doğum mütehassısı ile konuşmanızı önerdiyse hastaneye gidebilirsiniz, ayrıca oraya gittiğinizde daha sonra yapmanız gerekenleri de öğrenebilirsiniz.
Gebelikle İle İlgili Sorularınız Olabilir
Sağlığınız, aile geçmişiniz ve daha önceki hamilelikleriniz hakkında bir sürü soru soracaksınız. Bunların hepsinin ise tek bir amacı olacak: kendi sağlığınız ve hamileliğiniz hakkında sağlam bir fikre sahip olmak.
Ebeniz ile beslenme, sigara ve çalışma gibi konuları tartışma fırsatınız olacaktır. O size bunların dışında bebeğiniz doğunca onu nasıl beslemeniz (emzirmeniz) konusunda da bilgi verecektir. Bu sizin aklınıza takılan her şeyi sorup öğrenmeniz ve bütün endişelerinizden kurtulmanız için çok iyi bir fırsattır.
Bu başvuruda sizden kan örneği vermenizi isteyebilirler. Hastanenin prensiplerine göre tartılabilirisiniz de. Aslında bu olay, sizin hamileliğiniz sırasında alacağınız kiloları izleme açısından size rehber olabilecek gayet yararlı bir şeydir.
Rutin kontrollerin içerikleri
Kan basıncı
Kilo
Çarpıntı
Bebeğinizin kalp atışlarını dinlemek- bu steteskopla, ultrasonun kullanıldığı Dopplerle olabilir.
Bebeğinizin hareketlerine ilişkin sorular
Üre testleri
Bacaklarınızda, kollarınızda ve yüzünüzde terleme kontrolü
• Nasıl hissettiğinize dair sorular
Ne kadar Sıklıkta Kontroller Yapılmalı
Taramalar ya da hastanenin yaptığı bazı özel testleri saymazsanız. Kontrolleriniz 12 haftadan sonra her dört haftada bir, 32. haftadan itibaren iki haftada bir ve son 3-4 hafta her haftada bir olmak üzere yapılmalıdır.
Doktorunuzla Yüz Yüze Konuşun
Eğer herhangi bir konuda endişeniz varsa ya da bir şey hakkında doktorunuzla tartışmaya ihtiyaç duyuyorsanız bunu ayakta yapın. Uzanıp yatarak ve yukarıya bakarak konuşmak yerine ayakta yüz yüze düzgün bir konuşma yapmak daha kolaydır.
Gebelikte kulaktan duyma bilgilerle yapılan yanlışları Türkiye ölçeğinde değerlendirirmisiniz?
Türkiye ölçeğinde yapılmış dereceli bir değerlendirme mevcut olmamakla birlikte genel olarak bazı konularda gebeler doğruları yanlış, yanlışları doğru olarak değerlendirebiliyorlar. Bazı örnekleri şöyle;
Gebelikte jinekolojik muayene zararlıdır!
Yanlış - Hiçbir yakınma olmasa bile gebeye, kadın-doğum doktoruna ilk başvurduğu zaman genel bir jinekolojik muayene yapılmasında fayda vardır. Bu muayene sırasında papsmear alınması, olası enfeksiyonların ortaya çıkarılması, genital bölgede doğumu riskli hale sokabilecek patolojik durumların saptanması mümkündür. Jinekolojik muayene düşük riskini artırmaz.
Gebelikte birkaç tane sigaranın zararı olmayabilir!
Yanlış - Gebelikte içilen sigara bebeğe zararlıdır. Günlük içilen sigara sayısı arttıkça sigaraya bağlı, düşük doğum tartılı bebek gibi normal dışı durumların ortaya çıkma riski artar. Bu yüzden gebe kalmayı planladığınız andan itibaren ya da en geç gebe kaldığınızı öğrendiğiniz andan itibaren sigarayı bırakınız.
Sık yapılan ultrasonun bebeğe zararı vardır!
Yanlış - Ultrason insan kulağının duyamayacağı ses dalgalarıyla çalışmaktadır. Bugüne kadar bu ses dalgalarının canlı dokuya zarar verdiği yönünde bir bulguya rastlanmadığından gebelik esnasında yapılan ultrasonun anne adayına ve bebeğe bir zarar vermediğini rahatlıkla söyleyebiliriz. Problemli gebeliklerde gerektiğinde fetus gelişimini ve sağlığını takip etmek için periyodik kontroller dışında ultrason takipleri yapılması faydalıdır.
Gebelikte saçların boyatılması zararlıdır!
Kısmen doğru - Gebelikte saç boyatılması için organ gelişiminin bittiği üç ay sonrasını beklemekte fayda vardır. Zira boya esnasında ve özellikle de “dip boya” olarak tabir edilen işlem esnasında kullanılan kimyasal maddeler saçlı deriden kana ve buradan da bebeğe ulaşabilmektedir. Saç boyatılmasının bebek üzerindeki etkileri konusunda şu anda fazla bir çalışma olmadığından bu önlemleri almak şu an için en mantıklı yol gibi gözükmektedir. Perma ise gebeliğin hiçbir döneminde uygulanmamalıdır.
Gebelikte diş tedavisi yapılamaz!
Yanlış - Gebelikte diş hekimine rutin kontrollere gitmeye devam ediniz. Kontrollerden birinde eğer diş hekiminin bir müdahale yapması gerekirse bu müdahalenin ilk üç aylık dönem geçtikten sonra yapılması tercih edilir. Ancak abse tedavisi gibi bir durum söz konusuysa bu acil bir durumdur ve mutlaka tedavi edilmelidir.
Gebelikte cinsel ilişki zararlıdır!
Yanlış - Gebelikte bir problem olmadığı ve özel bazı durumlar söz konusu olmadığı sürece gebeliğin hiçbir döneminde cinsel ilişki sakıncalı değildir.
Gebelikte ilk ayda görülen leke tarzı kanamalar olağan sayılabilir!
Yanlış - İlk 3 ayda görülen kanamalar düşük tehlikesi belirteci olabileceği için mutlaka doktora başvurarak ultrasonografi ile bebeğin gelişimi ile ilgili bilgi almak gerekmektedir.
Annenin aşırı hareketliliği, ağır kaldırması veya yükseğe uzanmak düşüğe sebep olabilir!
Yanlış - Erken gebelikte ortaya çıkan düşüklerin %50´sinden fazlası bebekte tesadüfî olarak ortaya çıkan ve tekrarlayıcı özelliği bulunmayan kromozom anomalilerine bağlı meydana gelir. Dolayısıyla düşüklerin birçoğu ‘doğal seleksiyondur’
Tüm gebelik boyunca gebelerin vitamin hapları alması gereklidir!
Yanlış - Gebelikte bazı özel durumlar hariç düzenli vitamin kullanımına gerek yoktur. Düzenli beslenerek, gebelik dönemi boyunca ihtiyaç duyduğunuz vitaminlerin tümü alınabilir. Düzensiz beslenip vitamin ilaçlarına güvenmek yanlıştır. Ancak erken gebelik dönemindeki şiddetli bulantı ve kusmalarda ve ileri derecede beslenme yetersizliği gösteren gebelerde ise düzenli beslenme tavsiyelerine ek olarak vitamin tedavisi elbette verilmektedir.
Kan testleri normalse ve yeterli beslenme söz konusu ise gebenin demir ilaçları almasına ihtiyacı yoktur!
Yanlış - Demir içeriği yüksek gıdalarla beslenilse bile, gebelikte ihtiyaç duyulan demiri alabilmek için belli bir gebelik haftasından sonra düzenli olarak demir içeren ilaçlar kullanmalısınız. Alacağınız demirin bebeğin demir depolarının oluşmasında önemi bulunmaktadır. Çoğul gebeliği bulunan, kansızlık bulguları gösteren, ya da gebeliğin sonlarına gelmiş olmasına rağmen demir ilaçları kullanmamış anne adaylarının daha yüksek dozlarda demir tedavisi alması gerekebilir.
Gebelikte tuz kısıtlaması gereklidir!
Yanlış - Gebelikte vücutta sıvı tutulması gebeliğin normal seyrinin bir parçasıdır. Gebeliğin genellikle 20. haftasından sonra ortaya çıkan ve yüksek tansiyon ve ödemle kendini belli eden Preeklampside ani kilo alımı ve sıvı tutulması tuz alımıyla ilgili değildir. Gebelerin yemeklerine normal sınırlarda tuz katmalarında bir sakınca yoktur.
Gebelikte araba kullanmak sakıncalıdır!
Kısmen Yanlış - Gebeliğin son haftalarına kadar dikkatli bir şekilde, emniyet kemeri mutlaka takılarak araba kullanılabilir ancak gebeliğe bağlı olarak reflekslerde zayıflama olabileceğinin göz önünde tutulması gerekmektedir. Türkiye de trafik sorunları olduğu unutulmamalıdır. Bundan dolayı hamilelerin yoğun trafiğe çıkmaları sakıncalı olabilir.
Gebelik esnasında ilaç kullanılamaz!
Yanlış - Gebelik süresince gelişen bulantı-kusma, üst solunum yolu enfeksiyonu, idrar yolları enfeksiyonu, mide şikayetleri gibi bazı durumlarda bebek üzerine olumsuz etkisi olmadığı saptanmış birçok ilaç güvenle kullanılabilmektedir. Özellikle ilk üç aylık dönem bebeğin organlarının geliştiği dönem olduğundan ve son dört haftalık dönem de bebeğin doğumuna yakın dönem olduğundan bu dönemler ilaç kullanımında özen gösterilmesi gereken dönemlerdir.
Gebelik döneminde karında oluşan çatlakları önlemek için kullanılan kremlerin düzenli kullanılması çatlak oluşumuna karşı kesin çözümdür!
Kısmen Yanlış -Bu ilaçların karın çatlaklarının oluşumunu önlemesi garanti olmamakla beraber, cildin kurumasını önleyerek ve ciltteki kollajen liflerinin elastikiyetini koruyarak çatlakların olabilecek en düşük seviyede oluşmasına önemli katkıları vardır. Ancak, gebelikte çatlak oluşumu ailesel özelliklere ve kişinin kendi özelliklerine bağlı olarak kişiden kişiye değişir. Aşırı kilo alımı, dengeli beslenmeme durumlarında kremler kullanılsa dahi çatlak oluşumu engellenememektedir.
Diğer Röportajlar
